Odpowiedzialność członków zarządu sp. z o.o. czyli kto, kiedy i za co odpowiada

Kontynuując temat odpowiedzialności członków zarządu sp. z o.o. przewidzianej w art. 299 ksh (zob. również Tylko 3 lata na pozwanie członka zarządu), dziś chciałabym przedstawić w skrócie zasadnicze kwestie związane wytoczeniem powództwa przeciwko członkom zarządu, czyli kogo, kiedy i o co możemy pozwać. Rozważania jak zwykle opierać będę na orzecznictwie SN.

KTO

Artykuł 299 ksh mówi jedynie, że jeżeli egzekucja przeciwko sp. z o.o. okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania. Pytanie zatem, którzy z członków zarządu tę odpowiedzialność ponoszą. Skład zarządu może przecież ulegać zmianie w trakcie działalności spółki. W tej kwestii wielokrotnie wypowiadał się Sąd Najwyższy i myślę, że ugruntowany jest już pogląd, iż odpowiedzialność za zobowiązania spółki z o.o. ponoszą osoby będące członkami zarządu w czasie istnienia tego zobowiązania (wyrok z 25.09.2003 r., V CSK 198/02; wyrok z 08.06.2005 r., V CK 734/04; wyrok z 31.01.2007 r., II CSK 381/06; uchwała z 28.02.2007 r., III CZP 143/07; wyrok z 09.02.2011 r., V CSK 188/10). Dla powstania odpowiedzialności wymagalność tego zobowiązania nie jest konieczna. Jak słusznie wyjaśniono w jednym z orzeczeń, ogłoszenie upadłości, o które członek zarządu powinien wystąpić, aby zapobiec bezskutecznej egzekucji, spowodowałoby wymagalność zobowiązań dotychczas nieposiadających takiej cechy (wyrok z 11.02.2010 r., I CSK 269/09). Odnośnie likwidatorów spółki z o.o. początkowo występowały rozbieżności co do tego, czy oni również tę odpowiedzialność ponoszą. Ostatecznie wątpliwości te rozwiała uchwała składu siedmiu sędziów SN z dnia 28.01.2010 r. (III CZP 91/09), w której SN przyjął, iż przepis art. 299 ksh ma zastosowanie również do nich.

Tylko 3 lata na pozwanie członka zarządu spółki z o.o.

Zgodnie z art. 299 § 1 ksh jeżeli egzekucja przeciwko spółce z ograniczoną odpowiedzialnością okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania. Natomiast zgodnie z § 2 powołanego artykułu członek zarządu może uwolnić się od tej odpowiedzialności, jeśli wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie układowe, albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jego winy, albo że pomimo niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcia postępowania układowego wierzyciel nie poniósł szkody. Na podstawie powołanego przepisu wierzyciele spółki, w przypadku bezskutecznej egzekucji z jej majątku, mogą domagać się od członków zarządu zapłaty należności stwierdzonej wydanym przeciwko spółce tytułem wykonawczym. Przez dłuższy czas zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie, występowały rozbieżności co do charakteru odpowiedzialności członków zarządu przewidzianej w art. 299 ksh. Rozstrzygnięcie tej kwestii ma jednak istotne znaczenie przy określaniu terminu przedawnienia tego roszczenia. W zależności bowiem jaką odpowiedzialność przyjmiemy, termin ten będzie różny. W tej kwestii zarysowały się dwa przeciwstawne stanowiska.